Türkiye'de yargı iki koldan yürür: adli yargı (bireyler arası ve ceza uyuşmazlıkları) ve idari yargı (bireyle devlet arasındaki uyuşmazlıklar, vergi). Hakimlik hedefliyorsan ilk kararın hangi kol olduğudur — çünkü mahkemesi, mevzuatı, hatta kimlerin girebileceği değişir.
| Özellik | Adli Hakim | İdari Hakim |
|---|---|---|
| Mahkemeler | Asliye Hukuk/Ceza, Ağır Ceza, İş, Ticaret, İcra, Sulh | İdare ve Vergi Mahkemeleri |
| Üst yargı | Bölge Adliye Mahkemesi, Yargıtay | Bölge İdare Mahkemesi, Danıştay |
| Temel kanunlar | HMK, CMK | 2577 İYUK, HMK |
| Kimler girebilir | Hukuk fakültesi mezunu | Hukuk + belirli diğer bölümler (SBF/İİBF) |
| Staj (6+6 ay) | Asliye hukuk + asliye ceza | İdare + vergi mahkemesi |
| Atama | HSK kararı | Kura (ilk 3 hariç) |
Adli hakim kişiler arası davalara (sözleşme, miras, tazminat, boşanma) ve ceza davalarına bakar; usulü Medeni Usul (HMK) ve Ceza Usul (CMK) kanunlarına dayanır. İdari hakim ise vatandaş ile idare (devlet kurumları) arasındaki uyuşmazlıklara ve vergi davalarına bakar; temel mevzuatı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'dur. İdari davalar çoğu zaman çok sayıda kişiyi etkiler ve sıklıkla duruşmasız, dosya üzerinden karara bağlanır.
Yol hukuk fakültesiyle başlar: HMGS barajını (70) geç → Adalet Bakanlığı yazılı/mülakat süreci → adaylık ve meslek öncesi eğitim → atama. Adaylıkta 6 ay asliye hukuk + 6 ay asliye ceza mahkemesinde staj yapılır; atama Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kararıyla olur. Ayrıntı: hakim nasıl olunur.
İdari yargı hakimliği, hukuk mezunları dışında belirli üniversite bölümlerinin (siyasal bilgiler, iktisat, işletme, kamu yönetimi gibi SBF/İİBF bölümleri) mezunlarına da açıktır — adli hakimlikten en önemli farkı budur. Süreç kendi ön sınavı (idari yargı ön sınavı) + mülakat + adaylıkla ilerler; adaylıkta 6 ay idare + 6 ay vergi mahkemesinde staj yapılır. Atama kurayla gerçekleşir (dereceye giren ilk üç kişi kura dışıdır).
Kabul edilen bölümler, geçerli sınav ve şartlar yıllara ve ilana göre değişebilir. Kendi bölümün uygun mu, kesin bilgi için Adalet Bakanlığı / HSK'nın güncel sınav ilanını esas al.
Her iki kolda da süreç sınav → mülakat → adaylık (1 Ocak 2023'ten itibaren 3 yıl) → atama şeklindedir. Temel ve son eğitim Türkiye Adalet Akademisi'nde verilir; adaylık sonunda yazılı ve sözlü bitirme sınavından en az 70 almak gerekir.